Meta Model

Meta Model to filar lingwistycznej części neurolingwistycznego programowania. Opanowanie jego narzędzi pomoże nam usprawnić naszą komunikację z innymi, jak również umożliwi nam radzenie sobie z własnymi przekonaniami.

Na początku przybliżę Ci pojęcie meta modelu i założeń, które leżą u jego podstaw. Następnie zapoznasz się z najważniejszymi strukturami językowymi i pytaniami, za pomocą których możesz podważać ograniczające przekonania – zarówno swoje, jak i ludzi z którymi się komunikujesz.

Meta model to dzieło Richarda Bandlera i Johna Grindera. Przez kilka lat obserwowali i analizowali oni poczynania terapeutów, którzy byli świetni w swoich fachu. Na podstawie pracy Virginii Satir, Fritza Persla i Miltona Ericksona utworzyli lingwistyczny model pracy terapeutycznej, który pozwala na skuteczne rozwiązywanie problemów podczas terapii. Dokładny opis meta modelu został umieszczony w książce Struktura Magii Richarda Bandlera, która jednocześnie była jego pracą doktorską. Świetna lektura.

Aby zrozumieć czym jest meta model, warto zapoznać się z pojęciami struktury głębokiej i powierzchniowej, które w sposób uproszczony opisują tworzenie się mentalnych reprezentcacji doświadczenia.

Za pomocą zmysłów odbieramy ze świata surowy materiał – to, co widzimy, słyszymy, czujemy, smakujemy i wąchamy. Ta pełna informacja zmysłowa to struktura głęboka. Wszystko, co odbieramy ze świata zewnętrznego, bez umysłowej interpretacji.

Abyśmy mogli funkcjonować w otaczającym nas świecie musimy upraszczać ten surowy materiał, bo inaczej byśmy nie byli wstanie ogarnąć całości.

Język służy do reprezentowania naszego doświadczenia, a także do jego komunikowania. Za pomocą języka tworzymy mapy rzeczywistości i jest to przewaga, którą mamy nad innymi zwierzętami.

Nasza mapa rzeczywistości, czyli uproszczona wersja surowego doświadczenia, to właśnie struktura powierzchiowa. Na nią reagujemy codziennie. To nasze przekonania i myśli na temat otaczającej nas rzeczywistości.

Ludzie odnoszący sukcesy i cieszący się życiem potrafią czerpać ze świata w sposób bezpośredni. Nie rozcieńczają oni doświadczenia przepuszczając je przez filtry tego, czego „powinni“ doświadczyć lub czego spodziewają się doświadczyć.

Wiele osób idzie do kina na film z zestawem przekonań na jego temat. Utworzyły się one na podstawie zwiastunu lub opinii innych ludzi. Te filtry sprawiają, że odbierają oni ten film inaczej niż by odebrali, gdyby zobaczyli obraz bez tworzenia wstępnych założeń.

Na wielu różnych płaszczyznach naszego życia patrzymy na świat przez pryzmat całego zestawu generalizacji, zniekształceń i usunięć.

Meta model jest zestawem struktur lingwistycznych (głównie pytań), dzięki którym możemy uzyskać informacje, które zostały „ukryte“. Ukrywamy te informacje, bo wtedy łatwiej nam jest się komunikować z innymi – możemy przekazywać sobie uogólnione informacje. Niestety to wielokrotnie rodzi problemy, bo reagujemy na nieprawdziwe przekonania, które powstały w wyniku tworzenia ogólnego obrazu rzeczywistości.

Podczas tworzenia mapy rzeczywistości z surowego doświadczenia zachodzą trzy główne procesy: usunięcia, generalizacje i zniekształcenia. Każdy z tych procesów obdziera naszą komunikację z informacji, przez co trudniej jest nam się porozumieć i wzajemnie zrozumieć. Meta model może w tym przypadku pomóc.

W terapii czy coachingu stosuje się meta model, aby osoba, która chce rozwiązać problem mogła znowu doświadczyć struktury głębokiej, czyli pełnego opisu danej sytuacji. Reagowanie na uogólnione schematy myślowe może często być głównym, a nawet jedynym źródłem destruktywnych odczuć.

Usunięcia

Usunięcie to pomijanie informacji, które są istotne w danej sytuacji.

Proste usunięcie – wypowiadanie się na wysokim poziomie ogólności.

„Jestem rozczarowany“

Czym się rozczarowałeś? Co się wydarzyło? Czego oczekiwałeś?

Porównanie – usuwanie informacji, które są kluczowe w porównywaniu się.

„Oni są ode mnie lepsi“

Kto konkretnie? W czym są lepsi? W jaki sposób są lepsi?

Brak wskaźnika odniesienia – w wypowiedzi brakuje rzeczownika. Osoby zaangażowane w sytuację w ogóle nie zostali wymienieni.

„Grożono mi“

Kto Ci groził?

Nieokreślony wskaźnik odniesienia – osoby zaangażowane zostały wymienione w sposób ogólny.

„Oni mnie oszukują"

Kto Cię oszukuje? W jaki sposób Cię oszukują?

Nieokreślony czasownik

„Ona mnie tym zraniła“

Co dokładnie zrobiła? W jaki sposób Cię zraniła?

Zniekształcenia

Ten proces to zmiana znaczenia danej sytuacji lub zjawiska.

Nominalizacja – zmiana czasownika na rzeczownik, czyli uczynienie procesu pojedynczym wydarzeniem lub rzeczą.

„Mam doła“

W jaki sposób się dołujesz? (to pytanie przy okazji pomaga odzyskać odpowiedzialność za proces)

Przyczyna – skutek (jak A, to B) – wyjaśnienie jednej sytuacji inną, która nie ma z nią bezpośredniego związku przyczynowo – skutkowego.

„On mnie nie słucha, więc nie zależy mu na mnie.“

Nigdy Cię nie słucha? W jaki sposób jedno jest związane z drugim? Czy Ty zawsze go słuchasz?

Czytanie w myślach – wspieranie swojej wypowiedzi domysłami na temat myśli innych ludzi.

„Ona sądzi, że jestem beznadziejny.“

Skąd dokładnie to wiesz? Po czym to poznajesz?

Kompleksowy równoważnik (A = B)

„Święta bez śniegu są beznadziejne“

W jaki sposób jedno oznacza drugie?

Anonimowy autorytet – wspieranie stwierdzenia autorytetem, który nie został określony.

„Nie powinno się rozmawiać o tabu“

Według kogo? Kto tak mówi?

Generalizacje

Uogólnianie zjawisk i sytuacji, na podstawie pojedynczych lub kilku doświadczeń.

Liczebniki – zawsze, wszyscy, każdy, nikt, żaden.

„Wszyscy przedsiębiorcy zmagają się z płynnością finansową.“

Absolutnie wszyscy? Czy znasz wszystkich przedsiębiorców?

Operatory modalne – muszę, powinienem, nie mogę.

„Nie mogę na to pozwolić.“

Co stoi na przeszkodzie? Kto Ci nie pozwala? Co się stanie, jeśli na to pozwolisz?

Presupozycje – ukryte założenia.

„Zanim mnie ocenisz, pomyśl o tym jakim sam jesteś człowiekiem.“

Skąd założenie, że będę Cię oceniać?

Meta model

Dla mnie meta model zawsze był jedną z najważniejszych części całego NLP. Nauczyłem się go w takim stopniu, że stał się częścią mojej nieświadomej kompetencji – a więc używam go naturalnie, spontanicznie, wtedy, gdy jest mi to potrzebne. Na pewnym etapie dobre pytania przychodzą intuicyjnie. To bardzo przydatne narzędzie podczas sesji coachingowych.

Meta model jest jednym z podstawowych tematów w ramach programu większości praktyków NLP na rynku szkoleniowym. Jak dla mnie, jednym z ważniejszych. Ja uczyłem się meta modelu w GRMG, u Mateusza Grzesiaka na Praktyku NLP. Mateusz to świetny trener i mogę z czystym sumieniem polecić NLP w jego wydaniu.

Ważne, aby meta model stosować z umiarem i subtelnie. Ciągłe zadawanie celnych pytań dla niektórych może być niewygodne, bo nie wszyscy są gotowi obnażyć swoje myślenie i przyznać się do niedoskonałości tego myślenia. Meta model ma Ci służyć do poprawienia komunikacji, dlatego używaj go z umiarem i subtelnie. Zawsze zadbaj o raport z rozmówcą i wyczuj czy jest gotowy na rozmowę, która w pewnym stopniu może mieć charakter terapeutyczny.

Poćwicz meta model z kimś, kto również chce się go nauczyć. Zróbcie listę ograniczających przekonań i zadawajcie sobie pytania z meta modelu. W ten sposób szybko wejdzie Wam to w krew i będziecie wstanie intuicyjnie dobierać odpowiednie pytania.

Meta model to dość szeroki temat i jeśli chcesz go dokładnie przestudiować, zapoznaj się z książką „Struktura magii, część 1“ Richarda Bandlera.

Jeśli chcesz, abym dokładniej opisał którąś z lingwistycznych struktur meta modelu, daj znać w komentarzach.

Napisz komentarz

  • Raimeyuu

    Klarowne wyjaśnienie meta modelu, począwszy od krótkiego wstępu, skończywszy na praktycznych przykładach! Nie wiedziałem, że książka "Struktura Magii" była związana z rozprawą doktorską Richarda Bandlera :)

    Uważam, że uświadomienie sobie znaczenia pewnych słów, którymi posługujemy się na co dzień, może mieć nawet decydujący wpływ o skuteczności komunikacji.

    Ćwiczenia praktyczne, o których wspominasz na końcu Michale, to istotna sprawa. Pomoże nam to świadomie wzbogacić lingwistyczną stronę naszej komunikacji!

    Dziękuję, super artykuł! :)

  • KwasQ

    Master NLP jest stosunkowo drogi i tak się właśnie zastanawiam Panie Michale czy jest to wydatek który faktycznie jest w stanie pomóc w "radzeniu" sobie w życiu ?

    • KwasQ, oczywiście, że takie szkolenie pomoże radzić sobie w życiu, ale nie jest to niezbędne. Praca z doświadczonym trenerem bardzo Ci pomoże zdobyć umiejętności rozwiązywania swoich problemów. Niemniej jednak, jeśli nie stać Cię na to, możesz zainwestować w książki i sam z zaangażowaniem studiować i praktykować tę wiedzę.

  • beata

    A propos filmów, o których było pisane, że recenzja może wpłynąć na odbiór, to byłam kiedyś na filmie "Amelia". Spóźniłam się do kina, ale film bardzo mi się podobał. Opowiadał o charyzmatycznej dziewczynie i jej życiu. Pomyślałam nawet, ze mogłabym dziecko nazwać kiedyś takim imieniem. Chętnie obejrzałam film jeszcze raz, tym razem cały. Charyzma prysła i główną postać odebrałam, jako "pokręconą" i skrzywdzoną. Wpływ na to miała czołówka filmu.

    Innym razem koleżanka psycholog spytała po jakiejś mojej opowieści "Twoje dziecko było przerażone, czy może Ty?" Często odbieramy czyjeś uczucia przez nasz "filtr". Weszłam radosna do domu. Synek podskoczył do mnie wesoło i zdziwiona usłyszałam od męża pytanie skierowane do synka: "Dlaczego jesteś taki smutny"?

  • sylwia

    Ciekawy artykuł dzięki ci za niego, zapoznam się z nim jeszsze kilka razy , chętnie zapoznam się z kolejnymi opisami struktur lingwistycznych meta modelu.

  • Janek

    Niezbyt to zrozumiałem. Mam zmieniać sposób reakcji słownej na ludzi lub wydarzenia. jeśli tak to jak??

    • Janek, w kontekście pracy ze sobą, meta model pomoże Ci opisanymi pytaniami podważać własne, ograniczające przekonania. Jeśli w myśleniu często stosujesz uogólnienia, zniekształcenia lub usunięcia, stosuj meta model aby lepiej zrozumieć swoją mapę rzeczywistości.

      Wiele osób myśląc "On mnie wkurza" zatrzymuje się na właśnie takim poziomie zrozumienia. Nie wiedzą o tej złości nic poza tym, że jest. Gdy zadajesz sobie pytania w stylu "Co dokładnie mnie w nim wkurza?", "W jaki sposób jego zachowanie mnie denerwuje?", itp., zaczynasz lepiej rozumieć siebie, a więc i nabierasz większego dystansu do stanów emocjonalnych.

  • luke

    @Janek

    Niezbyt to zrozumiałem. Mam zmieniać sposób reakcji słownej na ludzi lub wydarzenia. jeśli tak to jak??"""

    Chyba pomyliles tematy. Masz po prostu poglebic swoja wiedze o tym co myslisz, bo twoje skroty myslowe tak upaszczaja sprawe ze wychodza z tego negatywne przekonania, ktore dowalaja ci emocjonalnie

    Przyklad
    '"zycie jest do dupy"'

    +twoja reakcja

    Dochodzisz do glebi tego przekonania.
    Skad wiesz ze zycie jest do dupy ? Czy sadzisz ze zawsze tak bedzie ? Co sprawia, ze tak myslisz ? .... i po chwili np. dowiadujesz sie, ze po prostu gdy cos nie idzie ci idealnie to, wywracasz sie, to generalizujesz to na cale zycie

    albo ktos cie wkorwi i generalizujesz to na cala populacje (nienawidze ludzi - ja sie na tym lapie :)) , to raczej ci nie pomoze w kontaktach z innymi, a przeciez sa jeszcze dziewczyny, ich tez nienawidzisz . ???

    itepe itede :)

  • Od Freuda wiadomo, że istnieją psychiczne mechanizmy obronne, z użyciem których bronimy się przed niewygodną prawdą.
    Zadawanie pytań mających na celu doprecyzowanie nieprawdziwych przekonań i skonfrontowanie ich z rzeczywistością, to chyba najbardziej naturalna rzecz jaka może przyjść do głowy.

    Czy NLP rzeczywiści wnosi tu cokolwiek nowego i wartościowego? Czy tylko "mądrze" nazywa, a może wręcz komplikuje to co wiadomo od ponad 100 lat?

    • Marek, każde poukładanie wiedzy, wyjaśnienie pewnych mechanizmów i nauczenie korzystania z niej w sposób skuteczny jest przydatne i wartościowe. Dzięki NLP wiele osób na świecie rzeczywiście to zastosuje, w innym przypadku nie wiedzieliby jak to zrobić.

    • No dobra - ale czy to faktycznie jest "poukładanie wiedzy, wyjaśnienie pewnych mechanizmów", czy tylko "nauczenie korzystania z niej w sposób skuteczny"?
      Była jakaś taka anegdotka, że rolnik miał problem, że mu myszy wyjadają zboże w spichlerzu i poszedł do szamana, żeby dał mu zaklęcie na myszy. I szaman dał mu wstążeczkę z najsilniejszym znanym zaklęciem na myszy, ale powiedział, że żeby działało, to muszą być spełnione dwa dodatkowe warunki: po pierwsze, wstążka z zaklęciem ma być cały czas w spichlerzu, a po drugie ma być cały czas przywiązana do kota.
      Działa skuteczne, ale nie wyjaśnia mechanizmów.
      Nie miałem dotychczas praktycznych doświadczeń z NLP. Wiele osób chwali, że to działa - wierzę w to, ale im bardziej staram się coś o tym poczytać, tym bardziej mam wrażenie, że to jak z tym zaklęciem...

  • Adaśko

    @Marek

    Nie tylko NLP komplikuje, wszyscy sobie komplikują. Wystarczy iść za tym co mówił Budda i koniec problemów. Ale biznes musi rosnąć :)

    • Janek

      Racja Budda Buddą a żyć trzeba. z resztą co to za filozofia zbudować budę???

    • A którą dokładnie wypowiedź Buddy proponujesz?

    • Piotrek Rymar

      Nie każdemu wystarczy zdanie typu: umysł nie jest prawdziwy, albo coś pododbnego.

      Ludzie potrzebują swego rodzaju mostu pomiędzy poziomem świadomości Buddy czy Chrystusa a snem w jakim żyjemy obecnie. Dlatego wg mnie rozwój się przydaje :D

  • Janek

    Mam pytanie. Nie dotyczy ono jednak meta modelu
    Pisze je tutaj ponieważ dotyczy ono jednego ze starszych artykułów a wtedy nikt mi nie odpowiada :(. Pare dni temu podczes snu ujrzałem jakiś dziwny obraz. Widziałem go tylko przez chwilę a potem się obudziłem, serce waliło mi jak szalone i czułem stres. Ten stres pozostał u mnie przez jakiś czas (niezbyt się wysiliłem aby go zwalczyć) i zacząłem się zastanawiać. Czy stres można odczuwać tak po prostu, samego z siebie.nawet jeśli moja świadoma część już tego obrazu nie pamięta. Więc pytanie brzmi: czy stres można odczuwać tak po prostu, z nawyku?

  • Owca

    Takie luźne refleksje po przeczytaniu:

    Odnoszę wrażenie, że w pytaniach to jednak specjalizują się filozofowie (słynne: Why?).

    Poza tym na dobrą sprawę pomóc może Tobie każdy kto wyróżnia się empatią i umiejętnością komunikowania interpersonalnego.

    Niech będzie, wiedza o NLP jest potrzebna (przydatna), ale to ciągle "tylko" wiedza. Są cechy, z którymi trzeba się urodzić.

  • Grzesiek6

    Witaj Michał ! Na twój blog trafiłem na początku tygodnia albo jakoś nawet w weekend . Szczerze powiedziawszy nie mogę odejść od komputera odkąd tu jestem . Tyle przydatnych wiadomości do mojej wewnętrznej przemiany "bycia lepszym i lubianym przez siebie " . Przeczytałem kilka artykulów a już jestem bardzo zmotywowany do dalszego dokształcania . Na pewno się wybiorę na twoje szkolenie do Poznania, mimo że tak daleko mieszkam . Z pewnością się nie zawiodę :) Pozdrawiam .

  • Ewa Zakrzewska

    Nie miałam pojęcia, że zadawanie takich pytań to forma NLP. W każdym razie, to bardzo skuteczne i pomaga również w sytuacjach niepokoju i stresu-przeniesienie trudnych emocji na poziom świadomy.

    Zwróciłam też uwagę, że metoda R. Carsona "Poskramianie Gremlina", to pewnym sensie rozciągnięcie tego artykułu. Muszę przyznać, że to spostrzeżenie wiele mi wyjaśniło. Dziękuję! : )

  • Tom24

    Meta Model jest super. Prosty, fajnie działa... jednak nie jest jedynym narzędziem lingwistycznym w NLP z jakim się spotkałem. I teraz moje pytanie: czy Meta Model jest w jakimś stopniu lepszy od innych takich narzędzi? Bo jeśli nie, to czy jest sens się go uczyć?

    • Piotrek Rymar

      Tom24 - każde narzędzie daje więcej możliwości i nieco inne spojrzenie więc według mnie warto.

      Szczególnie obserwując swoje własne myślenie, poniweaż dzięki temu jesteśmy w stanie zauważyć jak umysł nas okłamuje, a robi to niemal bez przerwy :)

  • Anteq

    Nie zawsze mam na to czas, ale czasami stosuję meta model, jako narzędzie do pracy nad własnymi myślami. To fajne, że zadając pytania, zawsze przychodzi moment, który nazwałbym "mindfuck". To taki moment, gdy umysł gubi się w swojej logice i już nic nie rozumie.

    Zauważyłem jednak, że meta model często mi nie wystarcza, bo logika się sypie, a emocje podpięte pod myśl pozostają. To znaczy, że robię coś nie tak?

    • Piotrek Rymar

      Anteq - emocje zostają podpięte pod myśli jeśli w te myśli wierzysz. Jeśli chcesz "odpiąć" emocję to polecam Ci takie metody jak np. The Work, gdzie znajdujesz przeciwieństwa myśli w jakie wierzysz i powody na to, że te przeciwieństwa są prawdziwe. Według mnie sam metamodel jest doskonały jeśli chodzi o uświadamianie sobie myśli, ale nie koniecznie jeśli chodzi o głęboką pracę nad sobą.

      A umysł, który nic nie rozumie jest początkiem doświadczania czegoś nowego ;)

  • Piotrek

    Hej Michał. Czy znasz może książkę w której opisany jest mniej więcej ten model w takim języku dla osoby, która jeszcze nie zna 'świata rozwoju osobistego' ? Chodzi o prezent dla dziewczyny żeby ją zainteresować takim tematem, bo sam nie potrafię wyjaśnić jej że zbyt dużo robi generalizacji i zniekształceń...